Opowieść, której nie warto wierzyć na słowo. Recenzja książki „Oni wrócili” Marty Bijan

Tym razem to nie malarz jest głównym bohaterem, lecz pisarz, który wraz z rodziną zamieszkał na wzgórzu, w rezydencji po dawnym lokatorze. Mężczyzna pracuje nad dokończeniem swojego cyklu budzących grozę baśni dla dzieci, a jednocześnie boryka się z problemami domowymi. Jego ukochana pogrąża się w melancholii, przez co zaniedbuje obowiązki żony i matki; syn tej pary również wydaje się zamknięty w sobie. Pisarz coraz częściej sięga więc po alkohol, walczy z niemocą twórczą, a do tego zaczyna mieć niepokojące wizje.

Wszystko zmienia się wraz z przybyciem młodej służącej. Wnosi ona do ich mrocznego życia odrobinę światła i nadziei. Chwila wytchnienia przeradza się jednak w pasmo oskarżeń i podejrzeń, które ostatecznie doprowadzają bohaterów do obłędu. Nie wiadomo już, komu można wierzyć i kto tak naprawdę zachował jeszcze przytomność umysłu. I najważniejsze – jakie tajemnice skrywa piwnica? W końcu w każdym szanującym się horrorze musi taka być.

Powrót do nawiedzonego domu

Gracze w Layers of Fear doskonale pamiętają, że w owym dziele brakowało imion, a twórcy zamiast nimi posługiwali się ogólnymi określeniami, takimi jak „malarz”, „żona” czy „ukochana”. W swojej książce Marta Bijan również sięga po podobne etykietki. Ci, którzy nie znają tego uniwersum, mogą być na początku lekko zdziwieni, ale bez obaw – najważniejsza jest opowieść, a tę autorka snuje równie łatwo i swobodnie jak pająki swoje sieci w nawiedzonych domostwach. Widać, że zna ten świat jak własną kieszeń – potrafi obrazowo przekazać wiele rzeczy, specjalnie myli tropy i sprawia, że powoli sami zaczynamy się czuć, jakbyśmy byli obłąkani.

Całą historię poznajemy z perspektywy pisarza, który przedstawia swoją wersję wydarzeń. Owszem, już od pierwszych stron domyślamy się, że coś jest nie tak, ale chcemy wierzyć mężczyźnie na słowo – w końcu (jak nam się wydaje) to właśnie on spośród domowników pozostał przy zdrowych zmysłach. Próbuje nie tylko naprawić relacje z żoną i pomóc jej w chorobie, ale także zadbać o byt rodziny. Pieniędzy im nie brakuje, w domu mają prąd (u progu XX wieku nie każdy mógł sobie na to pozwolić), a w dodatku jego książki sprzedają się jak świeże bułeczki. Dzięki znakomitemu warsztatowi autorki pod koniec zaczynamy jednak podejrzewać już wszystkich o złe zamiary, a sprawa ostatecznie okazuje się dużo bardziej skomplikowana.

Pierwszy zgrzyt pojawia się podczas wyprawy do miasta. Mieszkańcy rzucają pisarzowi niechętne spojrzenia, podobnie reaguje kapłan, do którego bohater zgłasza się z prośbą o wywieszenie ogłoszenia o poszukiwaniu pomocy domowej. Dziwi to tym bardziej, że pisarz od początku kreuje się na osobę znaną i cenioną wśród artystów, a tymczasem sąsiedzi najwyraźniej za nim nie przepadają. Zresztą cała rodzina sprawia wrażenie, jakby unikała ludzi: zamknięta w ścianach rezydencji, nie wyściubia nosa za jej próg. Po okolicy krążą też plotki, że posiadłość jest nawiedzona, i wcale nie są one dalekie od prawdy.

Co kryje się pod podłogą?

Na początku wspomniałam o piwnicy. Z czym najczęściej się kojarzy? Z ciemnością, pajęczynami, szczurami i potwornymi cieniami. W rezydencji szalonego malarza to jednak ciąg korytarzy i pomieszczeń ze sporą liczbą zakamarków do ukrycia się. Sam pisarz zamyka drzwi do piwnicy na klucz, bo i jemu wydaje się ona czymś nienaturalnym. Tym bardziej że zniósł do niej obrazy po poprzednim właścicielu, które – swoją drogą – świetnie tam pasują: są równie złowieszcze jak całe podziemie. Jest to więc jedno z zagadkowych miejsc w tej historii, ale jego tajemnice odkrywamy dopiero pod sam koniec książki.

A skoro jesteśmy już przy zakończeniu, muszę zaznaczyć, że niestety nie obyło się bez paru głupotek fabularnych. Żeby nie odbierać wam przyjemności z lektury, nie będę wyjaśniać, o co konkretnie chodzi – inaczej musiałabym zdradzić zbyt wiele. Choć początek sprawia wrażenie przemyślanego, w finale zaczynamy się dziwić, dochodząc do wniosku, że przecież tego wszystkiego dałoby się uniknąć dużo wcześniej. Bo bohater bez przerwy chodzi pijany albo gubi godziny… Cóż, tylko tyle napiszę – naprawdę nie chcę wam psuć zabawy ze składania poszczególnych elementów w całość. Niemniej mnie samą zaskoczył zwrot akcji, i to na wielki plus! Autorka zgrabnie buduje intrygę, a to, że śledzimy ją tylko z perspektywy pisarza, nadaje historii wyjątkowo mroczny charakter.

Warto również docenić okładkę, gdyż idealnie wpisuje się w estetykę Layers of Fear. Także w środku, pomiędzy rozdziałami, czekają równie upiorne ilustracje przyprawiające o ciary. Są to przeważnie rysunki szczurów (ale nie tylko) w różnych makabrycznych pozach, otoczone enigmatycznymi angielskimi napisami, takimi jak „There is always more”, „Nothing else grows” czy „Eating other rats?”. To motywy bezpośrednio przeniesione z gry, a fani zapewne bez problemu je rozpoznają.

Baśń na dobranoc? Niekoniecznie

Czy można sięgnąć po „Oni wrócili” bez znajomości uniwersum? Ależ oczywiście! Nie musimy mieć w pamięci historii szalonego malarza, żeby zanurzyć się w tę książkę. Umkną nam jedynie pewne nawiązania – te niewątpliwie wyłapią osoby, które przeszły już grę. Najnowsza powieść Marty Bijan idealnie pasuje do pochmurnej jesieni za oknem. Choć w końcówce pojawiło się trochę zgrzytów, całość odbieram bardzo pozytywnie – ot, przyjemna lektura zapewniająca dreszczyk emocji na dwa wieczory.

Materiał powstał we współpracy z Partnerem, ale ten nie miał wpływu na opinię prezentowaną w tekście.